Kan Yağları Yüksekliği (Hiperlipidemi)


Lipidler (Kan yağları) esas olarak kollesterol ve trigliserid den oluşur. 

Hiperlipidemi nedir?

Kan yağları yüksekliğine “hiperlipidemi”denir. 

Lipoprotein ne demektir?

Trigliseridler ve kollesterol, kanda apolipoprotein denen proteinlere bağlanır ve lipoproteinler oluşur. 

Oluşan bu lipoproteinler kanda trigliserid ve kollesterolu taşır.

Başlıca lipoproteinler; LDL, HDL, VLDL, IDL, Şilomikron lardır. 

Dislipidemi nedir ?

Dislipidemiler kollesterol trigliserid veya LDL, HDL, VLDL gibi lipoproteinleri içeren lipid panelindeki bozuklukları ifade eder.

Hiperlipidemi veya Dilipidemilerin önemi nedir?

Hiperlipidemiler erken ölüme neden olan kardiovasküler olaylarlar (İnme, kalp krizi) için major risk faktörüdür. 

Kollesterol yüksekliği ile primer ve sekonder koroner olaylar arasında direkt ilişki vardır. 

Trigliserid ise metabolik sendrom olarak bilinen insulin direncinin bir komponentidir.

Bu yüzden  kişiye özel risk faktörlerinin değerlendilerek, hiperlipidemilerin  tedavisi  kardiovaskuler olaylarla ilişkili klinik sonuçları olumlu yönde etkiler.    

Yağ (Kollesterol ve Trigliserid) döngüsü : 

 Dislipidemileri anlamak için kan yağlarının döngüsünü anlamak gerekir.Vücutta yağların izlediği 3 yol vardır;

Besinlerle gelen yağların dokulara ve karaciğere taşınması ; 

 Bu yolla gelen kollesterol ve trigiserid, bağırsaklardan emildikten sonra şilomikron denen taşıyıcı lipoproteinlerle başta kaslara ve depolanmak üzere  yağ dokusuna taşınır.Burada trigliseridlerin bir kısmı, lipoprotein lipaz (LPL)  enzimi yardımıyla parçalanarak yağ asitleri ve gliserol şeklinde depolama amaçlı hücre içine alınırken , geri kalan kısmı  karaciğere geri döner veya HDL nin yapısına katılır .

Karaciğer tarafından üretilen yağların dokulara taşınması; 

 Karaciğer tarafından üretilen kollesterol esteri ve trigliserid VLDL adlı taşıyıcı lipoprotein yardımıyla  kan dolaşıma salınırlar. VLDL dokulara ulaşınca içindeki trigliserid,  LPL tarafından parçalanarak  yağ dokusu içine geçer ve depolanır .VLDL den geriye kalan kısım ise tekrar karaciğere geri döner ve LDL sentezine katılarak kana LDL olarak salgılanır.

Dokulardakı yağın karaciğere taşınması (Kanın yağlardan temizlenmesi); 

 Yağların karaciğere doğru olan bu ters taşınmasının ana sorumlusu HDL dir.Bu işlem kanın kollesterolden temizlenmesi işlemidir. HDLdeki kollesterol esterleri  karaciğer tarafından alınır ve HDL trigliseridden zengin bir partikul haline döner.  Bu partikul ise karaciğerdeki hepatik lipaz tarafından yıkılır .

Kötü huylu kollesterol nedir ?

Kötü huylu kollesterol LDL dir

Kollesterolun dokulara taşınmasını sağlar.

Kollesterol hormon yapımında kullanılır ve hücre zarının yapısına katılır. 

Fakat fazla miktarda kanda bulunursa ateroskleroz (damar sertliği) oluşumu kolaylaşır. 

Dolaşımdaki LDL nin taşıdığı kollesterol, karaciğerdeki LDL reseptörleri yardımıyla karaciğere alınır.

Karaciğerde kollesterol sentezi yapan HMG CoA Enzimi bu reseptörlerin aktivitesini düzenler.Bu enzimin aktivitesi kandan LDL kollesterolun temizlenmesi bakımından çok önemlidir.

Karaciğerdeki asetil CoA kollesterol açil transferaz enzimi sayesinde kollesterol, kollesterol esteri haline dönüştürülerek depolanır.Bu enzimde LDL reseptör aktivitesini düzenler.

İyi huylu kollesterol nedir ?

İyi huylu kollesterol HDL dir.

Kollesterolun dokulardan karaciğere taşınmasını sağlar.Böylece kollesterolun HDL tarafından kandan temizlenmesi, kollesterol tarafından oluşabilecek aterosklerotik etkiye karşı koruyucu etki  sağlar.

HDL kollesterol ne kadar yüksekse ateroskleroz oluşma riski o kadar azalır.

Dolayısıyla yüksek HDL, daha az kardiovaskuler olay (inme, kalp krizi , kalp yetmezliği) demektir.

Dislipidemiler nasıl oluşur? 

Dislipidemiler lipoprotinlerin aşırı üretilmesi veya kandan yeteri kadar temizlenememesi sonucu oluşur. 

Genetik, çeşitli hastalıklar veya bazı ilaçlar kan lipid panelini etkileyebilir. 

Dislipidemiler oluşma mekanizmasına göre ikiye ayrılır ;

1) Primer dislipidemiler : 

Enzim bozukluklarını içeren genetik hastalıklar anlaşılır. 

Yaşamın erken  dönemlerinde ve ciltte korneada veya gözün kornea kısmında olacak şekilde yağ depolarının oluşmasına neden olur.

Erken tanı konulması ve tedavi edilmesi, oluşabilecek olan erken kardiovaskuler olayları engelleme açısından önemlidir. 

Primer dislipidemiler 5 gruba ayrılır;

 Tip 1 primer dislipidemi :Şilomikron yüksekliği

 Tip 2 primer dislipidemi :

         Tip 2A: LDL yüksekliği 

         Tip 2B: LDL ve VLDL yüksekliği

 Tip 3 primer dislipidemi : IDL yüksekliği

 Tip 4 primer dislipidemi : VLDL yüksekliği

 Tip 5 primer dislipidemi : VLDL ve Şilomikron yüksekliği 

2) Sekonder dislipidemiler:

Genetik bozukluk olmaksızın bazı hastalıkların seyri esnasında veya kullanılan bazı ilaçların yan etkisi olarak ortaya çıkar.Bunlara örnek;

* Obezite 
* Insulin direnci
* Diabetes Mellitus 
* Hipotiroidi Kronik Böbrek Hastalığı 
* Aşırı Alkol Tüketimi 
* Primer Biliyer Siroz ve Diğer Kolestatik Karaciğer Hastalıkları
* Nefrotik Sendrom 
* Romatoid Artrit ve Diğer Kollajen Doku Hastalıkları 
* HIV Enfeksiyonu 
* Bazı ilaçlar  (Beta blokerler, bazı doğum kontrol ilaçları, tiazid grubu diüretikler, tamoksifen, kortizol, isotretinoin gibi akne tedavisinde kullanılan ilaçlar)

Sonuç: Dislipidemilerin yönetimi ve tedavisi ;

Başlıca risk faktörlerinin belirlenmesi, 

Olası sekonder nedenlerin dışlanması,

Oluşabilecek kardiovaskuler olayların engellenmesi amaçlanarak kişiye özel olarak tedavinin düzenlenmelidir(Bknz:  KAN YAĞLARI TESTLERİ)